In het voorjaar van 2026 gaat de nieuwe website ‘Nederweerts Verleden’ live. Eigenlijk is het een vernieuwing en uitbreiding van onze oude site, met veel nieuwe functionaliteit en informatie. In een tweede fase gaat de website uitgebreid worden met de module ‘Tijdmachine’.
Stel u eens voor: alle verhalen, alle boeken, alle artikelen die ooit over de geschiedenis van Weert en Nederweert zijn geschreven… samengebracht op één plek. Eeuwen aan herinneringen, onderzoek en passie over onze eigen geschiedenis met een paar muisklikken toegankelijk. De nieuwe website www.showeerterland.nl zorgt ervoor dat die wens werkelijkheid is geworden.
De geheel vernieuwde en uitgebreide website is vanaf december 2025 online en komt tegemoet aan de wens van veel belangstellenden.
Waarom is dat belangrijk? Omdat geschiedenis niet alleen gaat over het verleden, maar ook over wie wij vandaag zijn. Het vertelt ons waar we vandaan komen, hoe onze gemeenschap zich heeft gevormd, en welke lessen we kunnen meenemen naar de toekomst. Onder het motto: Bewaren wat was, vertellen wat is. Tot nu toe waren die verhalen versnipperd: in archieven en in boekenkasten. Vanaf vandaag zijn ze digitaal toegankelijk voor iedereen – amateurs, heemkundeliefhebbers, onderzoekers, scholieren, en nieuwsgierige inwoners.
Deze digitale bibliotheek is meer dan een verzameling teksten. Het is een venster naar ons verleden, een ontmoetingsplek voor amateurs en professionals, en een bron van inspiratie voor toekomstige generaties. Vanaf nu hoeft niemand meer te vragen: ‘Waar vind ik dat ene artikel?’ of ‘Wie heeft ooit over dit of dat geschreven?’. Want het antwoord ligt nu binnen handbereik. Simpel, overzichtelijk en gemakkelijk. Probeer het zelf nu uit!
De nieuwe website is onderdeel van de stichting SHOW, onderdeel van de Erfgoed-gemeenschap Nederweert. Een initiatief van Alfons Bruekers, Siem Peters en Leo Kursten.
De Stichting Geschiedschrijving Nederweert werkt aan een nieuw project, “Tijdmachine Nederweert” genaamd. Daarin kan elke in genealogie, heemkunde of geschiedenis geïnteresseerde bezoeker van deze website als het ware een ’tijdreis’ maken door de historie van alle Nederweerter huizen en boerderijen. Daarmee kan met enkele muisklikken een tijdsbestek van vier eeuwen (1550-1950) bestreken worden.
In 1987 is de Stichting Geschiedschrijving Nederweert begonnen met het indexeren van de Oorspronkelijke Aanwijzende Tafel van het Nederweerter kadaster van 1844, met de toen nog beperkt voorhanden zijnde automatiseringshulpmiddelen.
Sindsdien is hier door leden van de stichting al die jaren gestaag aan door gewerkt, met parallel daaraan een groeiend scala aan mogelijkheden zoals pc en internet. Inmiddels is een gebouwgebaseerde database opgebouwd die de gehele gemeente Nederweert (excl. Leveroy) omvat, en die bestaat uit de volgende bestanddelen:
Al deze honderdduizenden gegevens zijn opgeslagen in één grote database waarmee als het ware een virtuele tijdreis gemaakt kan worden door de bewonersgeschiedenis van Nederweert. In één overzicht kan worden getoond welke inwoners in een bepaald huis of boerderij woonden, welke eigendomsoverdrachten, gebeurtenissen en activiteiten, enz. er plaats vonden, en welke mobiliteit er was. Voor de meeste panden is door combinatie van de bronnen een vrijwel continu bewonersoverzicht van 1550-1950 gecreëerd.
Het materiaal wordt regelmatig gebruikt als basis voor publicaties over de geschiedenis van Nederweert, zoals de boekenserie ’Nederweerts Verleden’, de heemkunderubriek onder die naam in het Weekblad voor Nederweert en de cultuurhistorische excursies in de dorpskern. Tevens dient het als vraagbaak voor heemkundige en genealogische vragen die ons met enige regelmaat via de website van de stichting of per brief of telefonisch bereiken.
Op dit moment wordt gewerkt aan het vervolledigen en controleren van de ingevoerde gegevens. Om het grote publiek gebruik te kunnen laten maken van de schatkamer aan gegevens moet og grote stappen worden gezet. Zodra de benodigde fondsen bijeen zijn gebracht gaat een bedrijf beginnen met het ontwikkelen van een speciaal bedieningsconcept om deze informatie op basis van historisch kaartmateriaal en Google Earth op een grafische manier voor het brede publiek te ontsluiten via het internet. De gegevens over de diverse huizen, boerderijen, buurtschappen, straten en onderliggende bronnen zullen dan in de komende jaren door ons gefaseerd worden aangeboden op deze website.
Het cultuurhistorisch programma rondom het 200-jarige jubileum van de Zuid-Willemsvaart werd op 12 maart afgetrapt met de introductie van het ‘Paol 60’ bier. De naam verwijst naar de oude en nog bestaande kilometerpaal langs de Zuid-Willemsvaart, die ongeveer het midden markeert van het kanaaltracé tussen Maastricht en Den Bosch. De locatie verbindt vanaf nu ook zijn naam aan een speciaal biermerk.
Geen betere plek om zo’n speciaalbier te introduceren dan in de prachtige ambiance van ‘De Mouttoren’ in Weert, een museum en proeflokaal op de plaats van de voormalige Wertha-brouwerij in Weert. Vertegenwoordiger van aan groot aantal cultuurhistorische organisaties uit Nederweert, Weert en aangrenzend Belgisch gebied zoals de De Aldenborgh, Veldeke Weert, Stadsgidsen Weert en Erfgoedgemeenschap Nederweert en vele anderen gebied waren getuige van de introductie van het nieuwe bier.
Huub Raemaekers, voorzitter van de Stichting Wertha Mouttoren en Rob Driessens, gastheer van het proeflokaal, lichtten de totstandkoming van het nieuwe bier toe. Voorzitter Peter Korten van De Aldenborgh gaf een korte inleiding over de geschiedenis van het kanaal en dompelde de aanwezigen onder in het gevarieerde programma van muziekvoorstellingen, lezingen, boottochten, verhalen- en fotowedstrijden dat door de vrijwilligersorganisaties is opgezet en dat binnenkort van start gaat. Kijk hier voor meer informatie.
Het hele jaar 2026 en een deel van 2027 kun je proeven aan de rijke historie van onze Zuid-Willemsvaart. Met de introductie van ‘Paol 60’-bier is het programma officieel van start verklaard. Het blonde zeer smaakvolle bier is vanaf nu te proeven in Proeflokaal De Mouttoren, gelegen aan de Werthaboulevard in Weert. Zie www.wertha-mouttoren.nl
Op het eind van de bijeenkomst bestegen alle aanwezigen de top van de Mouttoren. Vanaf het uitkijkplatform was mooi te zien hoe het 200 jaar oude kanaal de verre regio doorklieft en verbindt tegelijkertijd. 200 Jaar Zuid-Willemsvaart: een historische mijlpaal om niet zo maar voorbij te laten gaan!
Foto: Jack Duijf.
Grond , geld en gezag. Dat is de titel van het proefschrift waarop dorpsgenoot Peter Slegers vrijdagmiddag aan de universiteit van Tilburg promoveerde tot doctor. Het onderwerp van zijn meer dan elf jaar durend onderzoek betrof de rechtshistorische structuur van de Heerlijkheid Asten tussen 1250 en 1800. Met heerlijkheid wordt bedoeld het gebied van een Heer (of Vrouwe) die het gebied in ‘leen’ had en daar allerlei rechten kon doen gelden.
Het onderwerp van Peter’s onderzoek is een taai juridisch onderwerp maar dat is hem wel toevertrouwd als oud-bestuursjurist op het gemeentehuis van Nederweert. Zijn onderzoek is om meerdere reden een bijzonderheid. Op de eerste plaats is het verre van standaard dat iemand zoals Peter na zijn pensionering nog een dergelijke wetenschappelijke studie oppakt en succesvol afrondt. Dat is een grote prestatie.
De tweede reden is inhoudelijk van aard en werd ook gememoreerd door de hoogleraren die het proefschrift beoordeelden: het komt in de rechtshistorische praktijk zelden voor dat de rechtshistorische theorie getoetst wordt aan de praktijk door middel van minutieus onderzoek van een kleine gemeenschap (zoals in dit geval Asten). Waar dan uit blijkt dat theorie en praktijk lang niet altijd overeenkomen.
Het derde bijzondere aspect is het fysieke resultaat, een boekwerk van maar liefst 750 bladzijden en gedrukt in een uiterste kleine letter. Een ‘turf’ van een boek zouden we in Nederweert zeggen. Een vrouwelijk professor en lid van de beoordelingscommissie noemde het werk tijdens de toespraak een ‘kloek’ boek. Niet alleen vanwege de omvang, maar ook omdat Peter zo lang als een kloek op dit ei gebroed had. En wat voor een ei, want zo voegde zij er aan toe: “ik heb het boek gewogen en ik kan u verzekeren dat het net zo zwaar is als een struisvogelei”.
In de eerste week van december 2025 bestaat Nederweert exact 500 jaar als zelfstandige gemeente. Een belangrijke mijlpaal waaraan natuurlijk niet zomaar stilzwijgend voorbij mag worden gaan. Het was immers de Duitse politicus Helmut Kohl die in 1995 zei: Als je het verleden niet kent, kun je het heden niet begrijpen en de toekomst niet vormgeven. Dus… wat is het verhaal?
Al in 1488 hadden Nederweert en Weert een eigen bestuur, maar administratief en financieel was er in die tijd nog steeds sprake van een unie. Het gemeentebestuur was verantwoordelijk voor het innen van belastingen (met name op grondbezit en bier) en het regelen van onderhoud van gemeentelijke gebouwen, bruggen en sluizen, militaire inkwartieringen, wegenbeheer, onderwijs en gezondheidszorg. De belastinginkomsten van Weert en Nederweert gingen in die tijd in één pot. Maar dat gold ook voor de schulden van Weert en Nederweert. Weert had de hoogste belastinginkomsten en Nederweert kende de hoogste schuldenlast. Nederweert zoog Weert leeg als het ware, terwijl juist daar veel geld nodig voor de bouw van stadsmuren en poorten, bruggen en grachten; de dure en prestigieuze multifunctionele accommodaties van die tijd.
Geen wonder dat onze Weerter buren in het begin van de 16e eeuw begonnen te lobbyen bij graaf Jacob III van Horne, om afgesplitst te mogen worden van hun buren. Maar Nederweert vond het wel prima zoals het was en ging nergens op in. Toen vond de graaf het tijd om in te grijpen en heeft hij de Nederweertenaren (naar eigen zeggen) ‘halfelijck daertoe gedwongen’ om over te gaan tot een scheiding van tafel en bed. Dat gebeurde per officieel decreet op 2 december 1525. Nederweert werd op die dag volledig afgesplitst van Weert.
Als compensatie kregen de Nederweertenaren er wel wat voor terug: voortaan mochten zij hun belastinginkomsten volledig voor eigen doelen gebruiken en zo werd de gemeente dus financieel baas in eigen buik. De graaf hield nog een vinger in de pap, want als het Nederweerter bestuur de lokale belastingen zou willen verhogen of afschaffen dan moest dat eerst door de graaf worden goedgekeurd. Verder moesten de Nederweertenaren voor deze regeling aan de graaf jaarlijks 50 gulden betalen, want ook zijn schoorsteen moest blijven roken, nietwaar?
De datum 2 december 1525 geldt sindsdien in de geschiedenisboekjes als het jaar van de ‘desunie’ en de oprichting van de onafhankelijke gemeente Nederweert. Nederweert ontving een afschrift van de acte van scheiding en die wordt sindsdien bewaard in het archief van het gemeentehuis. In de lange archievenlijst van oude Nederweerter documenten (die bijna 2000 nummers telt) draagt dit belangrijkste document uit onze lokale geschiedenis dan ook nummer 1. En dat is geen toeval. Want al 500 jaar lang wordt dit decreet door de opeenvolgende burgemeesters en wethouders van Nederweert trots gekoesterd, bewaard en overgedragen als een soort lokale miniversie van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring.
Aan dat bewaren komt binnenkort een einde want eerder dit jaar heeft het Nederweerter College van B&W besloten om het gehele archief van Nederweert af te stoten en in beheer te geven bij een bewaardepot in Weert. Daarmee zal ook het bewijsstuk uit 1525 van de Nederweerter gemeentelijke onafhankelijkheid onze gemeenschap verlaten. Ietwat saillant is dat dit samenvalt met het jaar dat onze gemeente exact 500 jaar zelfstandig is. Doemdenkers zien daarin een veeg teken voor de toekomst van de gemeente, vooral nu men ook in de Nederweerter gemeenteraad hoort verzuchten dat Nederweert toch vooral een dorp is met stedelijke uitdagingen en een gebrek aan capaciteit.
Maar gelukkig is de zelfstandigheid van Nederweert vooralsnog niet in het geding en dus vieren we het 500-jarig bestaan van de onafhankelijke gemeente Nederweert op 2 december 2025 met gepaste trots. ‘Samen groots, samen doen’ is immers de slogan van ons gemeentebestuur dat deze mijlpaal wel niet stilzwijgend voorbij zal laten gaan. Wellicht kunnen we dan ook in de eerste week van december bij het gemeentehuis aan het Raadhuisplein de gemeentelijke vlaggen zien wapperen om het heuglijke feit van 500 jaar zelfstandig Nederweert te onderstrepen.
Ademloos zaten ze te luisteren en te kijken, een grote groep erfgoedliefhebbers uit Weert en Nederweert. Op 25 september was in bioscoop Gotcha in Weert namelijk de première van de film ‘Expeditie Kasteel Nijenborgh’.
De acteurs Benjamin Peeters en Donna Dieperink spelen de hoofdrollen in deze gedramatiseerde jeugddocumentaire over het kasteel in Weert. Zij gaan op zoek naar de antwoorden op prangende vragen zoals: Waarom werd de beroemdste bewoner van kasteel Nijenborgh onthoofd? Van wie waren de menselijke skeletten die bij de Tiendschuur werden gevonden in een massagraf? Een verhaal over belegeringen, executies en oorlogsmisdaden.
Vanuit de Erfgoedgemeenschap Nederweert was meegewerkt aan het script en de opnamen van deze filmdocumentaire. Zoals met het verhaal over de Russische roulette waarmee de belegeraars van het kasteel in 1595 werden vermoord. Het resultaat is een prachtige film van Mosasaurus Film Productions in een serie thema’s uit de Limburgse geschiedenis. Een mooi voorbeeld van een eigentijds erfgoededucatieproject voor de jeugd. En een stijlvolle afsluiting van een geslaagd erfgoedproject in de Gemeente Weert.
Er is lang naar uitgekeken, het prachtige tekeningenboek van Gerard van Heugten, getiteld ‘Was getekend, gemeente Nederweert’. Afgelopen week werd het eerste exemplaar ten doop gehouden tijdens een korte bijeenkomst in Restaurant Bi-j Siem.
Gerard van Heugten werd geïnspireerd door de tijd dat er nog geen fotografie bestond. Rondreizende tekenaars legden met hun schetsboek in de hand stads- en dorpsbeelden vast. Gerard weet daar een eigentijdse invulling aan te geven en doet dat met een verbluffende precisie en productiviteit. Tekeningen van monumentale huizen en andere gebouwen. Maar ook andere zaken zoals bijvoorbeeld een opvallend transformatorhuisje of een bijzonder keldergat.
Een aantal van zijn tekeningen verscheen de afgelopen tijd in de social media. Nu staan ze allemaal bij elkaar, in een prachtig verzorgd boek waarvan Oscar Ellerbrak de vormgeving verzorgde en de productie in handen was van Drukkerij van Deursen BV. Alfons Bruekers (Erfgoedgemeenschap Nederweert) adviseerde bij de totstandkoming en schreef het voorwoord. Het is een kloek boek zoals dat heet, van 228 pagina’s en nog veel meer tekeningen uit Nederweert, Budschop, Eind, Ospel en natuurlijk ook Leveroy. Bladeren door dit boek is een feest der herkenning.
Op woensdag 28 mei 2025 kun je tussen 15.00 en 20.00 uur jouw boek afhalen bij Restaurant Bi-j Siem aan de Kerkstraat 56 in Nederweert. Gerard zal dan aanwezig zijn om het boek te signeren. Vanaf 2 juni 2025 is het boek voor € 27,50 te koop bij Bruna, Lambertushof 30-31 in Nederweert.
Ooit overwogen om eigenaar te willen worden van de gemeente Nederweert? Die kans kwam ooit eerder voorbij. Al in 1534 werd het gehele dorp Nederweert door graaf Jan van Horne (die in ernstig geldgebrek zat) met alle hebben en houden verhypotheekt aan Frederick Schellardt van Obbendorf, heer van Schinnen. Gelukkig kon Jan van Horne zijn schuld enkele jaren later al aflossen, anders hadden we nu misschien bij Zuid-Limburg gehoord… Maar er is nog steeds een kans om eigenaar te worden van onze gemeente.
Want wist je dat Nederweert ook nog een andere keer serieus in de verkoop is gezet? In de Amsterdamse Saturdaegse Courant (een van de alleroudste Nederlandse kranten) van 13 juni 1699 wordt de Heerlijkheid Nederweert te koop aangeboden. Overigens samen met Weert en Wessem. Dat gebeurde door de toenmalige eigenaresse, de Prinses van Chimay. Tot de boedel behoorde onder andere het gehele buitengebied van Nederweert, het turfwinningsgebied van de Ospelse Peel, het Weerter Bos, het jacht- en visrecht, de wind- en watermolens, de inkomsten van boetes en overtredingen, de lokale rechtspraak, allerlei gemeentelijke belastingen en – ook altijd handig – het benoemingsrecht van burgemeester en wethouders. Al met al een aantrekkelijk aanbod. Over de vraagprijs laat de advertentie zich niet uit maar daar zal wel over te onderhandelen zijn geweest. De advertentie staat er al een heel tijdje maar heeft voor zover bekend geen kopers aangetrokken want Nederweert bleef sindsdien in de familie.
Of het aanbod uit 1699 nog geldig is, is niet helemaal zeker. Belangstellenden voor het kopen van de Heerlijkheid Nederweert kunnen zich voor nadere informatie dus het beste even melden. Dat kan bij de erfgenaam van de prinses van Chimay en dat is momenteel Philippe de Riquet de Caraman Chimay, 22e prins van Chimay, per adres Rue du Château 14, B-6460 Chimay. Die laat op zijn website weten dat dit kan van maandag tot vrijdag, tussen 10.30 en 17.30 of via info@chateaudechimay.be. Graag binnen de genoemde kantooruren want de prins heeft vermoedelijk ook andere zaken aan zijn hoofd.
Hoe kwam de relatie tussen onze gemeente en de familie Chimay tot stand? Daarvoor moeten we terug naar de Tachtigjarige Oorlog. In 1568 werd Philips van Montmorency, graaf van Horne en Heer van Weert en Nederweert, samen met graaf Lamoraal van Egmont op last van de koning van Spanje in Brussel onthoofd. Met die gebeurtenis wordt het begin van de Tachtigjarige Oorlog gemarkeerd. Philips had geen kinderen en na het overlijden van zijn weduwe in 1599 gingen de heerlijkheden Weert en Nederweert over naar Sabina van Egmont. Via de familie van Egmont kwamen de heerlijkheden in 1617 in handen van de schoonfamilie, de prinsen van Chimay.